Levensloopbestendig wonen naast agrarische bedrijvigheid

Aan de Bandsloot in Bantega staat de vrijstaande woning ‘Plexat’, gebouwd rond 1900. De woning is in de loop der jaren meerdere keren aangepast, maar de bestaande indeling sloot niet meer goed aan bij de huidige en toekomstige woonbehoefte. Hoogteverschillen in de woning en een zeer kleine slaapkamer op de verdieping maakten het bovendien lastig om het huis op langere termijn comfortabel te blijven gebruiken.
De bewoners wilden daarom niet verhuizen, maar juist investeren in de bestaande woning: uitbreiden, verduurzamen en tegelijkertijd zorgen dat wonen op de begane grond in de toekomst mogelijk wordt.

Het ontwerp voorziet in een uitbreiding aan de zijkant van de woning. Hier worden onder meer een tuinkamer en extra woonruimte gerealiseerd, met de mogelijkheid om een slaapkamer op de begane grond te maken. Op de verdieping wordt de bestaande slaapkamer vergroot door de nok naar achteren door te trekken. Een transparant vormgegeven entree verbindt het bestaande en nieuwe bouwdeel en creëert zicht op het achterliggende landschap.
Ook de bestaande woning wordt aangepakt. Door onder meer aanvullende isolatie wordt de oorspronkelijke bouwmassa verbeterd en toekomstbestendiger gemaakt. Het bestaande tuinhuis blijft behouden, terwijl een kleinere berging wordt verwijderd.

Hoewel op het perceel al een woonbestemming geldt, paste de gewenste uitbreiding niet volledig binnen de bestaande bouwregels. Het geldende plan staat voor een woonhuis in beginsel maximaal 100 m² toe, terwijl de woning na de uitbreiding circa 137,9 m² bedraagt. Daarnaast geldt voor aanbouwen, uitbouwen en bijgebouwen gezamenlijk een maximum van 75 m². Door de nieuwe aanbouw van 58,9 m² en het bestaande tuinhuis van 30 m² wordt ook deze grens overschreden.
BNO heeft daarom een BOPA-motivering opgesteld. Daarbij speelde mee dat de gemeente De Fryske Marren in het vooroverleg al positief tegenover het initiatief stond. Bovendien sluit het plan aan bij de ruimere systematiek uit het bestemmingsplan, dat door de gemeente als richtinggevend wordt beschouwd voor toekomstige regels in het buitengebied. Binnen die systematiek mag de oppervlakte van een woning inclusief bijbehorende bouwwerken oplopen tot 300 m².

Een belangrijk aandachtspunt was de ligging tussen agrarische bedrijven in het buitengebied. Omdat de woning wordt uitgebreid, moest worden beoordeeld of de nieuwe bouwmassa dichter bij bestaande geur- en geluidbronnen zou komen en of omliggende bedrijven hierdoor in hun mogelijkheden zouden worden beperkt.
Bijzonder was daarnaast een bestaande opslag van vaste mest op circa 40 meter van de woning. Die afstand is kleiner dan de gebruikelijke uitgangsafstand van 50 meter. In de BOPA is daarom specifiek gemotiveerd dat sprake is van een bestaande situatie en dat de uitbreiding de bestaande geurbelasting niet intensiveert: er wordt geen nieuwe woning toegevoegd, de bestaande woonfunctie blijft behouden en het nieuwe bouwdeel komt juist verder van de mestopslag af te liggen. Daarmee blijven zowel een aanvaardbaar woon- en leefklimaat als de mogelijkheden van het agrarische bedrijf behouden.
Ook de ruimtelijke kwaliteit speelde een duidelijke rol. Het ontwerp is door Hûs en Hiem beoordeeld binnen het welstandsgebied Veenlandschap. De gekozen vormgeving, materialen en aansluiting op de bestaande woning zijn daarbij positief beoordeeld; opmerkingen uit het advies zijn vervolgens in het definitieve ontwerp verwerkt.
Zo wordt een woning van ruim honderd jaar oud niet vervangen, maar zorgvuldig aangepast aan een nieuwe levensfase – met behoud van het landelijke karakter en rekening houdend met de agrarische omgeving.